Benadering van Alzheimer


Een belangrijk en opvallend kenmerk van de ziekte van Alzheimer is de vervreemding van de dementerende ten opzichte van de mensen in de omgeving. De patiŽnt herkent de wereld met alle mensen en objecten niet meer. Handelingen die iemand vroeger probleemloos kon uitvoeren, worden steeds moeilijker. Kostbare herinneringen aan het verleden gaan verloren als gevolg van geheugenstoornissen. Daarbij zorgen taalstoornissen er voor dat communicatie met anderen steeds moeilijker verloopt, waardoor uiteindelijk zelfs het voeren van een kort gesprek onmogelijk wordt.


Door de geheugen- en gedragsproblemen van een AlzheimerpatiŽnt is het voor de verzorgers vaak moeilijk te achterhalen wat iemand voelt, denkt en wil. Wat is de beste manier om met een dementerende om te gaan? Hoe kan een partner of familielid die dementeert het beste benaderd worden? Hoe kunt u in uw werk met dementerende bewoners omgaan?


Voor de verzorger is het belangrijk te weten dat de dagelijkse omgang, verzorging en begeleiding aan moeten sluiten bij wat de dementerende nog wel kan. De aanwezige mogelijkheden kunnen betrekking hebben op zowel het lichamelijke als het geestelijke vermogen. Er bestaat een aantal methoden om een dementerende te benaderen. De keuze voor een van de benaderingen is afhankelijk van het stadium waarin de patiŽnt zich bevindt. Het gaat hierbij om Realiteits OriŽntatie Training (ROT), validation en belevingsgerichte zorg zoals snoezelen en reminiscentie.


Realiteits OriŽntatie Training (R.O.T.)

De Realiteits OriŽntatie Training is een benaderingswijze die toegepast kan worden bij ouderen die zich in het beginstadium van de ziekte van Alzheimer bevinden. Het steeds opnieuw uitleggen van wat er in de omgeving gebeurt, staat bij deze benadering centraal. Voorbeelden hiervan zijn het herhalen van de dag, datum, tijd en jaargetijde. De dementerende wordt hiermee betrokken bij het hier en nu. Naast het uitleggen van de realiteit, is het van belang te benadrukken wat de dementerende nog wel weet. Er wordt continu een beroep gedaan op de nog aanwezige geheugenfuncties.  


Het steeds bij de naam noemen van de patiŽnt is ook een onderdeel van deze benadering. Hierdoor worden de nog aanwezige mogelijkheden aangesproken en gestimuleerd en wordt een verdere achteruitgang geremd. Ook worden het totale welbevinden en de zelfstandigheid bevorderd. De R.O.T. geeft verder aan dat als een patiŽnt zegt dat hij naar zijn moeder wil, de verzorger moet antwoorden dat dit niet kan, omdat de moeder dood is. De persoon wordt nu geconfronteerd met de realiteit. In eerste instantie zal de persoon in de war zijn. De verzorger betrekt vervolgens de persoon weer bij de realiteit, zodat alles rustig op een rijtje gezet kan worden.


Naast de individuele toepassing kan de Realiteits OriŽntatie Training ook heel goed groepsgericht gebruikt worden. Deze groepsactiviteiten hebben tot doel het stimuleren van zintuigen, motoriek, geheugen en sociale vaardigheden. Een voorbeeld van een dergelijke activiteit is het gezamenlijk krant lezen. Ook is de terugkerende uitleg over het tijdstip van eten en waar iemand zich bevindt een invulling van deze benaderingswijze.













Een nadeel van het toepassen van de R.O.T. is dat de dementerenden zich heel snel gecorrigeerd voelen. Er wordt namelijk met nadruk gewezen op de dingen die ze eigenlijk nog zouden moeten weten. Hierdoor kunnen ze geprikkeld en geÔrriteerd raken. Deze benaderingswijze zal dus in de praktijk zo onopvallend mogelijk toegepast moeten worden. Een ander nadeel is dat de dementerenden steeds opnieuw verdrietige dingen te horen krijgen, zoals het overlijden van de ouders. Het verdriet wordt telkens opnieuw herleefd, terwijl ze de feiten weer vergeten. Als blijkt dat een persoon niet meer goed op de activiteiten reageert, is het noodzakelijk geworden om een andere benadering toe te passen.


Belevingsgerichte zorg

Bij belevingsgerichte zorg wordt er meer aandacht besteed aan de belevingswereld van de dementerenden. Belevingswereld betekent hier dat er ingegaan wordt op hoe iemand zichzelf en zijn omgeving waarneemt en ervaart. Bij deze vorm van zorg moet gezocht worden naar een omgangsvorm die aansluit bij de persoonlijke beleving. Hierbij wordt ingegaan op het gevoel van de persoon. Deze benaderingswijze kan toegepast worden bij personen die zich in een vergevorderd stadium van de ziekte bevinden. In deze laatste fase van de ziekte is er bijna geen sprake meer van herkenning. De persoon begrijpt de werkelijkheid niet meer en is niet langer in staat zich aan te passen aan de realiteit. Validation, snoezelen en reminiscentie zijn vormen van deze belevingsgerichte zorg.


Validation

Validation is een benadering waarbij het gaat om het herkennen en bevestigen van de gevoelens van de dementerenden. Bij validation leeft de verzorger zich in de belevingswereld van de dementerenden in. Hierbij moet de verzorger proberen achter de betekenis van het gedrag te komen. Dit gevoel zal serieus genomen moeten worden. Het belangrijkste doel van de validation is het herstellen van het gevoel van eigenwaarde en het verminderen van spanning en onrust. Dit heeft tot gevolg dat de dementerende zich beter en gelukkiger zal gaan voelen.


De belevingswereld is gebaseerd op herinneringen en verlangens. Door deze benadering worden de gevoelens herkend en bevestigd. Bij validation kan als antwoord op de mededeling "ik wil naar mijn moeder" gegeven worden dat dat niet kan, waarbij gevraagd wordt of die persoon dan wel iets wil vertellen over de moeder. Op die manier kunnen gevoelens geuit en besproken worden.


De relatie tussen de verzorger en dementerende is bij deze benaderingswijze van groot belang. Kernwoorden die deze relatie aangeven zijn: respect, acceptatie, empathie (invoelen) en bevestiging van gevoelens. Communicatie vindt zowel verbaal (praten) als non-verbaal (lichaam) plaats. De volgende aandachtspunten spelen bij validation als benaderingswijze een rol:


Respecteer de persoon

De dementerende is in de eigen wereld altijd op zoek naar zekerheid en veiligheid. Een verzorger zal dit moeten respecteren. Een voorbeeld hiervan is dat iemand steeds naar zijn werk wil gaan. Ook het telkens vragen naar de vader of moeder is hier een voorbeeld van. Moeder was er vroeger tenslotte voor de zorg en bood bescherming en veiligheid.









Accepteer de gevoelens

Het kan zijn dat een dementerende een bepaalde mening over een bepaald persoon heeft en die kenbaar maakt. Gevoelens over de gemoedstoestand, zoals een plotselinge huilbui, kunnen ook kenbaar gemaakt worden. Probeer deze gevoelens te accepteren. Het is belangrijk een dementerende te laten voelen dat deze emoties zonder angst geuit mogen worden.


Persoonlijke leven

Iedereen heeft in zijn leven bepaalde interesses en hobby’s. Ook heeft iedereen bepaalde ervaringen opgedaan of hebben er zich speciale gebeurtenissen voorgedaan. Maak tijdens de omgang gebruik van deze persoonlijke aspecten. Haal bepaalde voorvallen aan of breng een hobby van vroeger ter sprake. 


Lichamelijk contact

Een arm om iemand heen slaan doet wonderen: zoek ook op deze manier contact! Of maak samen een ommetje, waarbij de dementerende zelf het ritme bepaalt.


Inspelen op vroeger

Als iemand aangeeft over vroeger te willen praten, is het goed op deze ervaringen in te spelen. U merkt snel genoeg als de patiŽnt op een bepaald moment hier niet verder over wil praten.


Snoezelen

Bij snoezelen is de omgang met een dementerende niet zozeer gericht op een gesprek, maar meer op het prikkelen van de zintuigen. Het contact wordt gelegd door middel van geluiden, geuren en aanraken.


Deze benaderingswijze is bedoeld voor mensen die geheel verzorgd en verpleegd moeten worden. Ze zijn helemaal teruggetrokken in hun eigen belevingswereld. De werkelijkheid om hen heen heeft geen of weinig betekenis meer. Deze personen zijn dan ook het beste te bereiken met directe prikkels door voelen, horen, zien en proeven. De prikkels moeten eenvoudig en aangenaam zijn.


Reminiscentie

Reminiscentie betekent letterlijk een gedachte aan een verschijnsel uit het verleden dat overeenkomsten vertoont met een huidige waarneming (Van Dale). Reminiscentie is een verzamelnaam van verschillende activiteiten die te maken hebben met het verleden. Het bekijken van foto’s, het spelen van spelletjes en het zingen van liedjes van vroeger zijn hier voorbeelden van. Door deze benadering wordt geprobeerd het verleden zoveel als mogelijk weer boven te krijgen. Het gaat hierbij om het ophalen van positief verwerkte gebeurtenissen en ervaringen, waar vervolgens over verteld wordt. Steeds meer instellingen beschikken over een speciale reminiscentiekamer. In deze ruimtes maken oude foto’s en voorwerpen deel uit van het interieur.



Het uiteindelijke doel van reminiscentie is de dementerende te helpen bij het opmaken van de balans van het leven. Het zelfvertrouwen zal door het uitvoeren van de reminiscentie-activiteiten vergroot worden. Ouderen die in een verzorgings- of verpleeghuis terecht komen, verliezen hun eigen identiteit. Door de reminiscentie kunnen de bewoners hun zelfvertrouwen en zelfbeeld terugkrijgen en behouden. Ook vinden de bewoners het bijna allemaal prettig om over vroeger te praten. Reminiscentie geeft de verzorgers meer informatie over de belevingswereld van de oudere en de persoon die iemand vroeger is geweest.