Medicatie Alzheimer



Tot nu toe zijn er nog geen geneesmiddelen die de ziekte van Alzheimer kunnen voorkomen of stopzetten. Bij de behandeling van de ziekte staan daarom twee andere doelstellingen voorop. De eerste doelstelling is de behandeling van bepaalde symptomen, zoals gedragsstoornissen. Voor het bestrijden hiervan zijn verschillende middelen beschikbaar. Regelmatig worden hier nieuwe producten aan toegevoegd. De tweede doelstelling is het afremmen van het ziekteproces.


In Nederland zijn twee middelen toegelaten die het ziekteproces tijdelijk kunnen afremmen. Het zijn zogenaamde acetylcholine esteraseremmers. Acetylcholine esterase is een stof die een van de chemische boodschappers in de hersenen, acetylcholine, vernietigt nadat deze zijn signaal heeft overgedragen van de ene naar de andere hersencel. Deze medicijnen geven de boodschapper dus meer tijd om zijn werk te doen. Ze mogen alleen door een specialist worden voorgeschreven.


De eerste acetylcholine esteraseremmer die in Nederland verkrijgbaar was, heet rivastigmine (Exelon®). Dit geneesmiddel kan - afhankelijk van de patiŽnt - de geestelijke en lichamelijke achteruitgang met ten minste zes maanden vertragen. Het taalgebruik, rekenen en oriŽntatievermogen verbeteren door gebruik van het medicijn. Over het gunstige effect van Exelon op langere termijn zijn nog geen goede gegevens beschikbaar.


Een andere product met vergelijkbare werking is donepezil (Aricept®). Dit medicijn hoeft, in tegenstelling tot Exelon, slechts ťťn maal per dag ingenomen worden. Net zoals rivastigmine heeft donepezil een gunstige invloed op de cognitieve problemen bij AlzheimerpatiŽnten.


Een nieuwkomer is memantine (Ebixa®). In tegenstelling tot de acetylcholine esteraseremmers, die alleen actief zijn bij vroege vormen van de ziekte, is dit middel met name geschikt voor de behandeling van gemiddelde tot vergevorderde vormen.


Hoewel geen van deze medicijnen de ziekte van Alzheimer kan genezen, is een deel van de patiŽnten wel in staat om in het dagelijks leven beter zelfstandig te functioneren. Ook is gebleken dat met name patiŽnten die nog in de beginfase van het ziekteproces verkeren, er de meeste baat van ondervinden. Dit is ongeveer een kwart van alle AlzheimerpatiŽnten.


Een nadeel van deze medicijnen is dat bij sommige patiŽnten bijwerkingen zoals misselijkheid, diarree en vermoeidheid kunnen optreden. Indien een van deze middelen wordt voorgeschreven, dienen zowel de patiŽnt als de verzorgers goed over het gebruik en de mogelijke bijwerkingen te worden voorgelicht.


Op dit moment zijn er enkele nieuwe medicijnen in ontwikkeling. Eťn daarvan, galantamine (Reminyl®) is in Zweden reeds toegelaten. Naar verwachting zullen andere EU landen dit voorbeeld spoedig volgen. Ook dit middel is een acetylcholine esteraseremmer. Daarnaast verhoogt galantamine de acetylcholineproductie.


Naast acetylcholine worden ook andere chemische boodschappers in de hersenen aangetroffen. Een daarvan is glutamaat. Deze stof wordt herkend door zogenaamde AMPA receptoren. Een goede werking van deze receptoren is van essentieel belang voor het in stand houden van het geheugen. Naar verwachting zal er binnenkort een nieuw medicijn, Ampalex (CX516) genaamd, op de markt komen. Dit product heeft een stimulerende werking op AMPA receptoren en daarmee op het geheugen.


Een andere chemische boodschapper is dopamine. Deze stof wordt geproduceerd door hersencellen in de dieper gelegen delen van de hersenen. Bij de ziekte van Parkinson sterven deze hersencellen af, waardoor een tekort aan dopamine ontstaat (zie informatieblad ‘De ziekte van Parkinson’). Door dit tekort wordt de aansturing van de spieren bemoeilijkt. Als gevolg hiervan wordt de ziekte van Parkinson gekenmerkt door aantasting van het bewegingsapparaat. Dit komt vooral tot uiting in een afwijkende lichaamshouding, spierstijfheid, ongecontroleerde bewegingen, traagheid in de beweging en sterk beven. Medicatie bij de ziekte van Parkinson is vooral gericht op het aanvullen van het tekort aan dopamine. Met Levodopa, ook wel L-dopa genoemd, kan dit tekort worden aangevuld. Na toediening wordt L-dopa in het lichaam omgezet in dopamine.