Dementie wordt gekenmerkt door het voorkomen van drie ziekteverschijnselen:


1. Aanwezigheid van geheugenstoornissen.

2. Aanwezigheid van minimaal een van de volgende verstandelijke stoornissen:

taal - of spraakstoornis: zoals woordbenoemingsstoornissen, napraten, niet correct kunnen uitspreken van woorden;

stoornis in het handelen: zoals handelen in verkeerde volgorde of handelingen niet meer kunnen uitvoeren;

stoornis in het herkennen: zoals de functie of betekenis van voorwerpen niet meer weten;

stoornis in de uitvoerende functies: zoals werkzaamheden niet meer kunnen organiseren;

stoornis in het abstract denken: zoals het niet meer kunnen hanteren van beeldspraak;

kritiek en oordeelsstoornis: het verkeerd inschatten van (soms gevaarlijke) situaties

veranderingen in de persoonlijkheid.

3. Werk en sociale activiteiten van de patiŽnt worden merkbaar negatief beÔnvloed.


De ernst van de symptomen, de prognose voor het ziekteverloop en de levensverwachting zijn afhankelijk van de oorzaak van de dementie.


De meest voorkomende oorzaken van dementie zijn:


Dementie als gevolg van de ziekte van Alzheimer

Kenmerkend voor de ziekte van Alzheimer zijn veranderingen in het hersenweefsel. Er vindt vorming plaats van zogeheten plaques en tangles. Dit zijn eiwitten die zich hebben opgehoopt in de hersenen. Daarnaast vermindert het hersenvolume en zijn de hersenkamers vergroot. De oorzaak van de ziekte van Alzheimer is niet bekend. De definitieve diagnose is pas na het overlijden te stellen. Hiervoor is onderzoek van het hersenweefsel noodzakelijk.


Dementie als gevolg van stoornissen in de bloedvoorziening van de hersenen

Dit type dementie noemt men ook wel vasculaire dementie. Hierbij ligt de oorzaak in een stoornis in de doorbloeding van de hersenen. Er kan hierbij sprake zijn van een kapot bloedvat (hersenbloeding) of een verstopt bloedvat (herseninfarct). In beide gevallen raakt het hersenweefsel beschadigd. De symptomen zijn afhankelijk van de ernst en de plaats van de beschadiging.


Dementie als gevolg van een HIV-infectie

HIV, ofwel Human Immunodeficiency Virus, is de veroorzaker van AIDS. Dit virus tast het immuun-systeem van het lichaam aan waardoor mensen extra vatbaar worden voor infectieziekten. Als gevolg van deze verhoogde vatbaarheid kan bijvoorbeeld hersenvlies- of hersenontsteking ontstaan waarbij het hersenweefsel beschadigd raakt.


Dementie als gevolg van de ziekte van Parkinson

Bij deze ziekte is er sprake van een afname van zenuwcellen in de zogeheten substantia nigra (zwarte kern). Naast andere specifieke symptomen, kan zich ook bij deze ziekte dementie ontwikkelen.


Dementie als gevolg van de ziekte van Huntington

De ziekte van Huntington is een erfelijke aandoening waarbij vooral de hersenschors en de basale ganglia (dit is een kleine kern van gespecialiseerde zenuwcellen in de hersenen) worden aangetast. In het gevorderde stadium van deze ziekte ontstaat ook dementie.


Fronto-Temporale Dementie

Deze term wordt vaak als verzamelnaam voor een aantal verwante aandoeningen gebruikt. Fronto-Temporale Dementie (FTD) is hiervan de bekendste. Kenmerkend bij al deze aandoeningen is de aantasting van de frontale hersenkwab (voorhoofdskwab). De symptomen lijken vaak op die van de ziekte van Alzheimer.


Dementie als gevolg van de ziekte van Creutzfeld-Jacob

Bij deze ziekte is een virus de veroorzaker. In de volksmond is de ziekte meer bekend als “gekkekoeienziekte.” Naast het dementiesyndroom zijn er ook andere karakteristieke kenmerken aanwezig. Deze ziekte verloopt snel. Meestal overlijdt de patiŽnt binnen een jaar.


Dementie als gevolg van middelenmisbruik

Het gaat hierbij om bijvoorbeeld alcohol, vluchtige stoffen (lijm, gassen), drugs en sommige medicijnen. Vaak is dit proces omkeerbaar, hoewel er bij chronisch middelenmisbruik van vooral alcohol blijvende beschadigingen in de hersenen kunnen ontstaan (Korsakow-syndroom).


Dementie als gevolg van ernstig hoofdletsel

Afhankelijk van de plaats van de beschadigde delen in de hersenen, kunnen er ook verschijnselen van dementie ontstaan.


Dementie door somatische, niet specifiek neurologisch ziekten

Stofwisselingsstoornis, zoals suikerziekte en lever- of nieraandoeningen, kunnen het functioneren van de hersenen negatief beÔnvloeden. Aandoeningen van hart en/of longen verminderen vaak het vermogen om voldoende zuurstof op te nemen. Hierdoor kunnen de hersenfuncties worden aangetast. Bij somatische aandoeningen is het proces veelal omkeerbaar. Zodra de oorzaak wordt bestreden, verdwijnen ook de symptomen.


Dementie als gevolg van psychiatrische aandoeningen

Bij sommige psychiatrische aandoeningen worden bewustzijn, concentratievermogen en maatschappelijk functioneren negatief beÔnvloed. Met name bij depressieve stoornissen is dit het geval. Vooral bij oudere mensen komt het wel eens voor dat er gedacht wordt aan dementie, terwijl de oorzaak een onderliggende ernstige depressie is.